Naukowcy spierają się, czym jest nauka – bardziej niż laicy
Naukowcy na co dzień badają, jak działa świat, ale nie zgadzają się co do tego, czym właściwie jest nauka. Z nowego badania wynika, że ich poglądy są bardziej rozbieżne niż poglądy zwykłych ludzi. Może to częściowo tłumaczyć, skąd bierze się frustracja opinii publicznej wobec niepewności w nauce.
Osiemnaście definicji i niewiele pełnej zgody
Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Royal Society Open Science”. Autorki, Marina Dubova i Qiawen E. Liu, przygotowały 18 opisów nauki zaczerpniętych z historycznych koncepcji. Były wśród nich porównania badań do pracy detektywa, poszukiwania prawdy czy lustra odbijającego rzeczywistość. Do ankiety zaproszono 91 naukowców i 99 osób spoza środowiska naukowego.
Obie grupy zgadzały się, że sednem nauki są ciekawość, eksplorowanie i chęć rozwiązywania zagadek. Dalej drogi się rozchodziły. Badacze rzadko przyjmowali jakąkolwiek definicję bez zastrzeżeń, nawet jeśli ogólnie ją popierali. Jedni widzieli w nauce przede wszystkim drogę do obiektywnych prawd, inni podkreślali rolę wyobraźni, osobistego osądu i twórczych decyzji. Spierali się też o to, czy postęp zależy głównie od trzymania się utartych procedur, czy od improwizacji i dostosowywania się do nowych problemów.
Jak mówi Marina Dubova, cytowana w materiale Santa Fe Institute: „Zaskoczyło mnie to, że naukowcy, także ci z tej samej poddziedziny, tak bardzo się różnią”. Badaczka porównuje to do kucharzy, którzy mają odmienne filozofie gotowania.
Jak naukę widzi opinia publiczna
Osoby spoza środowiska naukowego miały bardziej spójne poglądy. Częściej traktowały naukę jako niezawodny sposób odkrywania obiektywnych prawd o świecie, a mniejszą wagę przywiązywały do niepewności i kreatywności w badaniach.
Ciekawy jest też wynik dotyczący dyscyplin: wyobrażenia publiczności były bliższe poglądom fizyków i biologów niż psychologów i innych przedstawicieli nauk społecznych. Autorki sugerują, że może to wynikać z tego, że fizyka i biologia mają większą wagę w szkolnej edukacji, ale zaznaczają, że to na razie hipoteza wymagająca dalszych badań.
Co to oznacza w praktyce
- Niepewność bywa źle odbierana. Kto oczekuje od nauki twardych, ostatecznych odpowiedzi, może się irytować, gdy wyniki badań są sprzeczne albo wnioski się zmieniają.
- Poglądy badaczy wpływają na badania. Mogą kształtować, jakie pytania naukowcy zadają i jak oceniają wyniki.
- Sztuczna inteligencja a styl badań. Dubova obawia się, że automatyzacja odkryć może faworyzować jedno wąskie rozumienie nauki, a inne wartościowe metody zejdą na dalszy plan.
Badanie objęło stosunkowo niewielkie próby, więc to raczej pierwszy krok niż ostateczna odpowiedź. Autorki same traktują je jako wstępną próbę zrozumienia, jak przekonania o zawodzie wpływają na pracę badaczy.
Perspektywa polskiego czytelnika
Badanie nie dotyczy bezpośrednio Polski, ale jego wnioski można odnieść do naszych realiów. Podobne zderzenie oczekiwań widzieliśmy choćby przy zmieniających się zaleceniach zdrowotnych czy żywieniowych: ludzie często słyszą w nich „naukowcy sami nie wiedzą”, choć zmiana wniosków po pojawieniu się nowych danych jest normalnym elementem pracy naukowej. Warto o tym pamiętać, czytając doniesienia o nowych odkryciach.
Pytanie o rolę AI w nauce także nas dotyczy, bo narzędzia tego typu coraz częściej trafiają do pracowni na całym świecie, również w Europie. Czy faktycznie zawężą sposób prowadzenia badań, na razie nie wiadomo; to ostrzeżenie badaczki, a nie udowodniony scenariusz. Dubova radzi, by nie przyjmować potocznego rozumienia nauki za oczywiste: „Zawsze pytaj. Bądź ciekawy, co ktoś ma na myśli”.
Źródło: ScienceDaily – „Even scientists can’t agree on what science actually is”